تاسوعا
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
تاسوعا، نهمین روز
ماه محرم است و در فرهنگ شیعی، بهعنوان یکی از روزهای مهم و مقدمهی واقعه عاشورا شناخته میشود. این روز بیش از آنکه بهسبب یک واقعه مستقل تاریخی مشهور باشد، به دلیل نقش آن در شکلگیری آخرین مرحله از حادثه کربلا و پیوند مستقیم آن با شب عاشورا اهمیت یافته است.
[ویرایش]
واژه «تاسوعا» از ریشه عربی «تِسع» به معنای «نُه» گرفته شده است و به روز نهم ماه محرم اشاره دارد. در کنار آن، واژه «عاشورا» از ریشه «عَشر» به معنای «ده» گرفته شده و به روز دهم محرم گفته میشود. بر اساس منابع تاریخی، کاربرد عنوان «عاشورا» برای دهم محرم، پس از واقعه کربلا رواج یافته و در دوره جاهلیت چنین نامگذاریای وجود نداشته است. در منابع تاریخی و روایی، روز تاسوعا بهعنوان آخرین روز پیش از آغاز نبرد نهایی در کربلا شناخته میشود. در این روز، سپاه امام حسین بن علی علیهالسلام در وضعیت محاصره کامل قرار داشت و نیروهای حکومتی
عبیدالله بن زیاد و
عمر بن سعد حلقه محاصره را تنگتر کردند. از مهمترین رخدادهای منسوب به این روز عبارتاند از:
در تاسوعا،
شمر بن ذیالجوشن با نامهای از عبیدالله بن زیاد به کربلا آمد. مضمون این نامه تأکید بر پایان یافتن هرگونه مذاکره و آغاز جنگ یا گرفتن بیعت از امام حسین علیهالسلام بود. این رویداد نقطه عطفی در تغییر وضعیت از تنش سیاسی به آمادگی کامل برای جنگ محسوب میشود.
پس از رسیدن پیام ابن زیاد، سپاه عمر بن سعد، آماده حرکت نهایی به سمت خیمهگاه امام شد. منابع تاریخی گزارش میدهند که لشکر دشمن در عصر تاسوعا به سمت خیمهها حرکت کرد و شرایط جنگی کاملاً فعال شد.
در این شرایط،
امام حسین علیهالسلام از طریق حضرت عباس علیهالسلام درخواست کرد که آغاز جنگ یک شب به تأخیر بیفتد تا: شب را به نماز و عبادت بپردازند. قرآن تلاوت کنند. استغفار و مناجات انجام دهند. این درخواست مورد پذیرش قرار گرفت و جنگ به
روز عاشورا موکول شد. این شب در منابع شیعی به «شب عاشورا» شهرت دارد.
حضرت عباس بن علی علیهالسلام در روز تاسوعا نقشی محوری در مدیریت میدان و ارتباط میان خیمهها و سپاه دشمن داشت. مهمترین اقدامات منسوب به او در این روز عبارتاند از:
گفتوگو با فرماندهان سپاه دشمن
پیگیری درخواست مهلت از سوی امام حسین علیهالسلام
ایفای نقش در حفظ نظم و امنیت خیمهها
رد پیشنهاد اماننامه برای خود و برادرانش از خاندان امّالبنین
این مواضع، جایگاه حضرت عباس را بهعنوان نماد وفاداری و ایثار در فرهنگ شیعی تثبیت کرده است.
[ویرایش]
یکی از رویدادهای مشهور تاسوعا،
پیشنهاد اماننامه برای فرزندان امالبنین بود. این پیشنهاد از سوی نمایندگان سپاه ابن زیاد مطرح شد، اما حضرت عباس، عبدالله، جعفر و عثمان بن علی علیهالسلام آن را رد کردند و اعلام داشتند که: «امان خدا بهتر از امان دشمن است» این رخداد در منابع تاریخی بهعنوان نمادی از وفاداری به امام حسین علیهالسلام و عدم پذیرش مصالحه با
حکومت اموی شناخته میشود.
[ویرایش]
در عصر تاسوعا، شرایط به شکل زیر گزارش شده است:
محاصره کامل اردوگاه امام حسین علیهالسلام
قطع مسیرهای ارتباطی و کمکرسانی
افزایش نیروهای سپاه عمر بن سعد
اطمینان دشمن از عدم ورود یاران جدید برای امام
در نتیجه، سپاه مقابل به این جمعبندی رسید که نبرد نهایی در روز بعد (عاشورا) قطعی خواهد بود.
[ویرایش]
در فرهنگ شیعه، تاسوعا بیش از آنکه صرفاً یک روز تاریخی باشد، دارای کارکرد آیینی و سوگواری است. این روز معمولاً بهعنوان: روز بزرگداشت حضرت عباس علیهالسلام، مقدمه ورود به شب عاشورا و روز مرور حوادث محاصره و غربت امام حسین علیهالسلام. شناخته میشود. این نامگذاری بهعنوان «روز حضرت عباس» ریشه رسمی تاریخی مستقل ندارد، بلکه بر پایه سنتهای عزاداری و توجه ویژه مردم به شخصیت ایشان شکل گرفته است.
