حدیث بضعه
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
حدیث «بَِضْعَةٌ» از جمله احادیث مشهور نبوی است که در آن پیامبر اکرم؛
حضرت فاطمه زهرا را «پاره تن خود» معرفی کرده و خوشحالی و آزردن او را به‌منزله خوشحالی و آزردن خود دانسته‌اند. این روایت در منابع معتبر فریقین (
شیعه و
اهل‌سنت) نقل شده و در مباحث کلامی، فقهی و تاریخی همچون اثبات عصمت، حقانیت در
ماجرای فدک و وجوب بزرگداشت
اهل‌بیت مورد استناد قرار گرفته است.
[ویرایش]
متن اصلی حدیث با اختلاف تعابیر در منابع آمده است؛ از جمله: «فَاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنِّی فَمَنْ آذَاهَا فَقَدْ آذَانِی وَمَنْ سَرَّهَا فَقَدْ سَرَّنِی» (فاطمه پاره تن من است؛ هر که او را بیازارد، مرا آزرده و هر که او را شاد کند، مرا شاد کرده است.) واژه «بَضْعَة» به‌معنای تکه‌ای از گوشت و پاره‌ای از بدن است. اطلاق این تعبیر از سوی
پیامبر اسلام نشانگر نهایت انس، قرابت و وحدت وجودی میان آن حضرت و پاره تنشان است؛ هرچند تعبیر «بضْعَةٌ مِنّی» در سخنان پیامبر درباره برخی دیگر از بزرگان همچون
امام علی و
امام رضا نیز به‌کار رفته است، اما در خصوص حضرت زهرا بازتاب و پیامدهای گسترده تری داشته است.
[ویرایش]
مضمون این حدیث از تواتر نسبی برخوردار است و صحابه‌ای چون امام علی،
ابن‌عباس،
ابوذر غفاری و خود حضرت زهرا آن را روایت کرده‌اند. عالمانی چون
جلال‌الدین سیوطی صدور این حدیث را مورد اتفاق شیعه و سنی دانسته‌اند و
فخر رازی نیز در تفاسیر خود از آن بهره برده است. همچنین در برخی منابع اهل‌سنت، جریان توبه
ابولبابه انصاری و امتناع او از گشوده شدن طناب به دست کسی غیر از پیامبر با این حدیث پیوند خورده است.
[ویرایش]
کاربردهای کلامی و فقهی حدیث بضعه شامل مواردی چند است: از یک سو متکلمان و متفکرانی چون
آیت‌الله سبحانی برای اثبات
عصمت حضرت زهرا به این حدیث تمسک کرده‌اند (به این بیان که خشنودی و ناخشنودی آن حضرت ملاک رضایت و غضب الهی و پیامبر معرفی شده و از آنجا که خداوند هرگز به گناه خشنود نمی‌شود، عصمت فاطمه لازمه‌ی این پیوند است) و مفسرانی چون
شهاب‌الدین آلوسی نیز با استناد به آن، برتری حضرت زهرا بر زنان عالمیان (از جمله
حضرت مریم) را نتیجه گرفته‌اند، و از سوی دیگر این روایت در اثبات حقانیت حضرت زهرا در
ماجرای فدک و نیز در برخی مباحث فقهی و اخلاقی همچون وجوب بزرگداشت اهل‌بیت، اکرام والدین و حرمت ازدواج با محارم مورد استناد قرار گرفته است.
