واقعه غدیر خم
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
غدیر خم؛ نام مکانی میان مکه و مدینه و نیز عنوان یکی از مهمترین رویدادهای تاریخ اسلام است که در ۱۸ ذیالحجه سال ۱۰ هجری قمری و در بازگشت پیامبر اسلام از
حَجّةالوداع رخ داد. بنا بر گزارشهای تاریخی و حدیثی،
پیامبر اسلام در این مکان خطبهای ایراد کرد و در آن
امام علی علیه السلام را به عنوان «مولی» مسلمانان معرفی نمود. این رویداد در منابع اسلامی با عنوان واقعه غدیر شناخته میشود و سالگرد آن در میان شیعیان با نام عید غدیر گرامی داشته میشود. عید غدیر عنوان روز ۱۸ ذیالحجه است که به یاد واقعه غدیر خم برگزار میشود. این روز در میان شیعیان از مهمترین اعیاد مذهبی به شمار میآید و با مراسمی مانند تبریک، اطعام و یادبود واقعه غدیر گرامی داشته میشود.
[ویرایش]
غدیر خم منزلگاهی در مسیر میان مکه و مدینه و در نزدیکی جُحفه است؛ جحفه یکی از میقاتهای حج به شمار میآید و در حدود ۲۰۰ کیلومتری شمالغربی مکه قرار دارد. در منابع تاریخی فاصله غدیر خم تا جحفه متفاوت گزارش شده و آن را یک، دو یا سه میل دانستهاند. وادی غدیر در شرق مسجد میقات جحفه و در حدود هشت کیلومتری آن واقع شده است. این منطقه به دلیل وجود آب و درختان، محل توقف کاروانهای مسافرتی بوده است. در محل ایراد خطبه پیامبر، بعدها مسجدی بنا شد که با نام مسجد غدیر خم شناخته میشود و در برخی کتابهای دعا اعمالی برای زیارت آن ذکر شده است.
[ویرایش]
در بازگشت پیامبر اسلام از حجةالوداع، کاروان بزرگ مسلمانان در منطقه غدیر خم توقف کرد. در این مکان پیامبر فرمان داد کسانی که جلوتر رفتهاند بازگردند و منتظر رسیدن دیگران شدند تا همه حاضران گرد آیند. پس از اجتماع مسلمانان، پیامبر خطبهای ایراد کرد که به
خطبه غدیر شهرت دارد. در بخشی از این خطبه، دست علی بن ابیطالب را بالا برد و فرمود: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه» پس از پایان خطبه، گروهی از مسلمانان با علی بن ابیطالب بیعت کردند و به او تبریک گفتند.
[ویرایش]
در گزارشهای تاریخی و تفسیری، دو آیه از قرآن با واقعه غدیر مرتبط دانسته شده است:
سوره مائده، آیه ۶۷ : «يا أَيُّهَا الرَّسولُ بَلِّغْ ما أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَبِّكَ...»
این آیه در منابع شیعی به عنوان فرمان الهی برای ابلاغ پیام ولایت تفسیر شده است.
سوره مائده، آیه ۳ : «اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي...»
در بسیاری از منابع شیعی نزول این آیه پس از واقعه غدیر دانسته شده و نشانه کامل شدن دین معرفی شده است.
[ویرایش]
جمله «من کنت مولاه فهذا علی مولاه» در منابع حدیثی با عنوان حدیث غدیر شناخته میشود. این حدیث از سوی شمار زیادی از
صحابه و
تابعین نقل شده و در آثار بسیاری از محدثان و مورخان ثبت شده است. گزارشهایی از نقل این حدیث توسط بیش از صد تن از صحابه و دهها تن از تابعین وجود دارد و شماری از دانشمندان اسلامی کتابهایی مستقل درباره طرق و اسناد آن نوشتهاند. از جمله کسانی که آثاری درباره حدیث غدیر نگاشتهاند:
- محمد بن جریر طبری
- ابن عقده
- ذهبی
- ابن جزری دمشقی
در میان دانشمندان مسلمان، اصل نقل این حدیث مورد پذیرش گسترده است، هرچند در تفسیر واژه «مولی» میان مذاهب اسلامی اختلاف نظر وجود دارد.
[ویرایش]
در منابع تاریخی گزارشهایی از استناد علی بن ابیطالب به حدیث غدیر در موقعیتهای مختلف نقل شده است. از جمله:
شورای تعیین خلیفه پس از عمر ؛
واقعه رحبه در کوفه ؛ گفتوگو با طلحه در
جنگ جمل ؛ خطبهای در
جنگ صفین . در این موارد، امام علی از حاضران خواست کسانی که سخن پیامبر در غدیر را شنیدهاند شهادت دهند.
[ویرایش]
واقعه غدیر خم در تاریخ اسلام جایگاهی برجسته دارد و در منابع متعدد تاریخی، حدیثی و کلامی ثبت شده است. این حادثه در اندیشه شیعی یکی از مهمترین دلایل امامت علی بن ابیطالب محسوب میشود و در مباحث مربوط به رهبری جامعه اسلامی پس از پیامبر نقشی محوری دارد.
