ماه صفر
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
صَفَر، صفرالخیر یا صفرالمظفّر، دومین ماه از ماههای
سال قمری و پس از
ماه محرم است. این ماه در تقویم اسلامی جایگاه ویژهای دارد و در فرهنگ شیعی از ماههای حزن و اندوه به شمار میآید؛ زیرا رویدادهای مهمی همچون
اربعین امام حسین،
رحلت پیامبر اسلام،
شهادت امام حسن مجتبی و
شهادت امام رضا علیه السلام در این ماه رخ داده است. ماه صفر در منابع اسلامی دارای برخی اعمال عبادی، دعاها و آداب مستحب است و از جمله مهمترین مناسبتهای آن، زیارت اربعین در روز بیستم صفر است که از نشانههای مؤمن دانسته شده است. بسیاری از عالمان اسلامی تأکید کردهاند که باور به نحوست ذاتی ماه صفر پشتوانه روایی معتبری ندارد و توصیه اصلی در این ماه همان عبادت، دعا و یادآوری رویدادهای تاریخی اسلام است.
[ویرایش]
واژه صَفَر از ریشه «صفر» به معنای تهی و خالی گرفته شده است. در برخی منابع تاریخی آمده است که در
دوران جاهلیت این ماه را «ناجِر» مینامیدند. درباره علت نامگذاری این ماه دیدگاههای گوناگونی بیان شده است:
۱. گفته شده است پس از پایان ماه محرم ـ که از
ماههای حرام به شمار میرفت ـ قبایل عرب دوباره جنگها را آغاز میکردند و برای نبرد از خانههای خود خارج میشدند؛ در نتیجه شهرها و خانهها خالی میشد و به همین دلیل این ماه را صفر نامیدند.
۲. برخی گفتهاند در این ماه بازارهایی در
یمن برپا میشد که «صَفَری» نام داشت و مردم برای تهیه آذوقه به آنجا میرفتند.
۳. دیدگاهی دیگر نام صفر را از صُفْرَة به معنای زردی دانسته است؛ زیرا زمان نامگذاری ماهها با فصل پاییز و زرد شدن برگ درختان مقارن بوده است.
[ویرایش]
در منابع دعا و حدیث برای ماه صفر، اعمال مشترک و مستحب ذکر شده است که مهمترین آنها شامل دعا، نماز، روزه و زیارت است.
اعمال مشترک : برخی اعمالی که برای آغاز هر ماه قمری توصیه شده، در ماه صفر نیز انجام میشود. از جمله:
- خواندن
دعای رؤیت هلال هنگام دیدن ماه
- گفتن سه مرتبه «
الله اکبر» و سه مرتبه «
لا اله الا الله»
- خواندن
دعای چهل و سوم صحیفه سجادیهروزه مستحبی : در برخی منابع توصیه شده است که در هر ماه سه روز روزه گرفته شود:
- پنجشنبه اول ماه
- چهارشنبه دهه دوم ماه
- پنجشنبه آخر ماه
نماز اول ماه : نماز مستحبی اول ماه دو رکعت است:
- رکعت اول: پس از
سوره حمد، ۳۰ مرتبه
سوره توحید- رکعت دوم: پس از حمد، ۳۰ مرتبه
سوره قدرپس از نماز نیز
صدقه دادن توصیه شده است.
دعای ماه صفر : از جمله دعاهای نقل شده برای این ماه دعایی است که از
فیض کاشانی نقل شده و مستحب است هر روز ده بار خوانده شود: «یا شَدیدَ الْقُوی وَ یا شَدیدَ الْمِحالِ یا عَزیزُ یا عَزیزُ یا عَزیزُ ذَلَّتْ بِعَظَمَتِکَ جَمیعُ خَلْقِکَ فَاکْفِنی شَرَّ خَلْقِکَ یا مُحْسِنُ یا مُجْمِلُ یا مُنْعِمُ یا مُفْضِلُ یا لا اِلهَ اِلاّ اَنْتَ سُبْحانَکَ اِنّی کُنْتُ مِنَ الظّالِمینَ فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَنَجَّیْناهُ مِنَ الْغَمِّ وَکَذلِکَ نُنْجِی الْمُؤْمِنینَ وَصَلَّی اللّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِهِ الطَّیِّبینَ الطّاهِرینَ».
[ویرایش]
بیستم ماه صفر روز
اربعین امام حسین علیه السلام است و زیارت آن حضرت در این روز
مستحب مؤکد دانسته شده است. در روایتی از
امام حسن عسکری علیه السلام آمده است که نشانههای مؤمن پنج چیز است:
- خواندن پنجاه و یک رکعت نماز در شبانهروز
- زیارت اربعین
- انگشتر به دست راست کردن
- سجده بر خاک
- بلند گفتن «
بسم الله الرحمن الرحیم» در نماز
زیارت اربعین از مهمترین زیارتهای شیعیان است و هر ساله میلیونها نفر برای زیارت مرقد امام حسین علیه السلام در کربلا حضور مییابند.
[ویرایش]
در این ماه رویدادهای مهم تاریخی و مذهبی رخ داده است، از جمله:
۱ صفر سال ۶۱ هجری: ورود کاروان
اسیران کربلا همراه با سرهای شهدا به شام
۲ صفر حدود سال ۱۲۰ هجری: قیام و شهادت
زید بن علی در کوفه
۷ صفر: بنابر برخی نقلها شهادت امام
حسن مجتبی و نیز ولادت امام
موسی کاظم علیه السلام
۲۰ صفر سال ۶۱ هجری: اربعین امام حسین علیه السلام
۲۸ صفر سال ۱۱ هجری: رحلت
پیامبر اسلام صل الله علیه
۲۸ صفر سال ۵۰ هجری: شهادت امام
حسن مجتبی (طبق نقل مشهور در میان شیعیان)
پایان صفر سال ۲۰۳ هجری: شهادت
امام رضا در طوس
همچنین آغاز
جنگ صفین میان سپاه امام علی علیه السلام و
معاویه در سال ۳۷ هجری را نیز در این ماه ذکر کردهاند.
