|
| ||||||||||||||||||||||
خراسان رضوی در شمالشرقی ایران واقع شده و در گذشته بخشی از استان پهناور خراسان بزرگ بهشمار میآمد. با مصوبه دولت در سال ۱۳۸۳ و پس از تقسیم خراسان به سه بخش شمالی، رضوی و جنوبی، این استان به صورت مستقل ایجاد شد. وسعت آن بیش از ۱۲۷ هزار کیلومتر مربع است. خراسان رضوی از شمال و شمالشرق حدود ۵۳۱.۶ کیلومتر مرز مشترک با ترکمنستان و از شرق حدود ۳۰۲ کیلومتر مرز با افغانستان دارد. از شمالغربی با استان خراسان شمالی، از جنوب با استان خراسان جنوبی و از غرب و شمالغربی با استانهای یزد و سمنان هممرز است. ارتفاعات استان را میتوان به ارتفاعات شمالی و جنوبی تقسیم کرد. ارتفاعات شمالی عمدتاً شرقی–غربی و ارتفاعات جنوبی شمالی–جنوبی امتداد دارند. بلندترین نقطه استان، قله بینالود با ارتفاع ۳۶۱۵ متر و پستترین نقطه استان در دشت سرخس با ارتفاع ۲۹۹ متر از سطح دریا واقع شده است. این استان دارای اقلیم کوهستانی و کویری با آب و هوای گرم و خشک است. در مناطق شمالی که کوهستانی است، میزان بارندگی متوسط است و نواحی جنوبی دارای آب و هوای گرم، خشک و کویری هستند. ۱ - پیشینه تاریخی[ویرایش]نام قدیمی خراسان رضوی «خورآسان» بوده است که از دو کلمه «خور» به معنای خورشید و «آسان» به معنای ظاهر شدن تشکیل شده است. این سرزمین در شرقیترین ناحیه ایران واقع بوده و از آنجا که خورشید زودتر از سایر نقاط طلوع میکرد، این نام به آن اختصاص یافته است. خراسان رضوی با مراکز جمعیتی کهن مانند طوس، نیشابور و سبزوار دارای پیشینه تاریخی غنی است و تا قبل از اسلام و همچنین در قرون اخیر از مهمترین مراکز تأثیرگذار در تاریخ و فرهنگ ایران بهشمار میرفته است. مردم این استان عمدتاً به زبانهای فارسی، ترکی و کردی با لهجههای متفاوت سخن میگویند و جمعیت محدودی از عربزبانان نیز در مشهد و برخی شهرهای جنوبی استان زندگی میکنند. مذهب غالب مردم شیعه است، اما در شهرهای مرزی مانند تایباد، خواف، تربت جام و درگز، جمعیت اهل سنت نیز ساکن هستند. ۲ - آثار تاریخی و دیدنی[ویرایش]خراسان رضوی دارای آثار تاریخی فراوانی است و تاکنون ۹۰۳ اثر تاریخی-فرهنگی آن در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این استان یکی از مهمترین قطبهای گردشگری ایران به شمار میرود و از جاذبههای طبیعی، مذهبی و تاریخی بسیار ارزشمندی برخوردار است. از مهمترین اماکن دیدنی استان میتوان به موارد زیر اشاره کرد: در مشهد: حرم مطهر حضرت امام رضا علیه السلام و مجموعه آستان قدس رضوی، مسجد گوهرشاد، مدرسه پریزاد، مدرسه دودر، بقعههای خواجه ربیع و گنبد سبز، آرامگاه نادرشاه افشار، مصلا، طرقبه و شانديز، پارک وکیلآباد، کوه سنگی، بند گلستان، خواجه اباصلت، خواجه مراد و مقبره گوهرتاج. در سبزوار: مسجد پامنار، آرامگاه ملاهادی سبزواری، مناره خسروگرد، رباط مهر، آرامگاه سید حسن غزنوی و مسجد جامع. در توس: گنبد هارونیه و آرامگاه فردوسی. در کلات نادری: کتیبه نادری، عمارت خورشید، ارغون شاه و مسجد کبود گنبد. در قوچان: شهر عتیق، تپه بام و مدرسه عرضیه. در تربت جام: آرامگاه شاه قاسم انوار و مقبره شیخ احمد جامی. در تایباد: برج کرات. در طبس: باغ گلشن. در سرخس: ارگ کلاهفرنگی، دریاچه گلبیبی و آرامگاه بابا لقمان. در نیشابور: قدمگاه رباط عباسی و آرامگاههای عطار، کمالالملک و خیام. در کاشمر: برج علیآباد، مناره فیروزآباد، باغ مزار و آرامگاه مدرس. در تربت حیدریه: مقبره شیخ حیدر و مسجد ملک. مجموعه آستان قدس رضوی شامل پنج صحن است: عتیق (انقلاب)، جدید (آزادی)، امام خمینی (موزه)، جمهوری اسلامی و قدس که دو صحن آخر نوساز هستند. هر یک از صحنها شاهکاری از معماری ایرانی را نمایش میدهند. از جمله آثار درون حرم، سه محراب باشکوه متعلق به قرن هفتم هجری است که بر روی دو محراب کتیبههایی به خط کوفی و بر سومی کتیبههایی به خطوط کوفی و ثلث با رنگ لاجوردی بر زمینه سفید، مشتمل بر آیات و احادیث نوشته شدهاند. درهای سهگانه حرم و صندوق و ضریح کنونی آن نیز از آثار ارزشمند هنری به شمار میروند. مسجد گوهرشاد در جنوب حرم مطهر قرار دارد و به دلیل تزئینات غنی و چشمگیر، یکی از دیدنیترین مساجد استان محسوب میشود. فردوسی در توس آرام گرفته و شهر توس به سبب آثار و شخصیت این شاعر بزرگ، از اهمیت ادبی و فرهنگی ویژهای برخوردار است. گنبد هارونیه و زندان توس از دیگر دیدنیهای این منطقه است. بنای کاخ خورشید در مشهد که در وسط باغی بزرگ قرار دارد، مربوط به دوره نادرشاه افشار است و امروزه محلی برای بازدید گردشگران است. کلات نادری نیز که توسط دو رشته کوه مرتفع محاصره شده، آثار باستانی و تاریخی دوره نادرشاه افشار را در خود جای داده است. از جمله بناهای این مجموعه میتوان به کتیبه نادری، دروازهها، عمارت خورشید و تخت دختر اشاره کرد که امروزه آثار پراکندهای از آنها باقی مانده و برای گردشگران جذاب است. در فاصله ۶ کیلومتری قاین و در دامنه کوه ابوذر، آرامگاه بوذرجمهر قرار دارد که متعلق به دوران سلطان محمود غزنوی است. آتشکده بازههور در روستای رباط سفید تربت حیدریه و مساجد تاریخی مانند مسجد جامع رشتخوار، مسجد مولانا در تربت جام، مسجد کوشک در قاین و مسجد جامع سنگان در خواف از دیگر بناهای تاریخی استان به شمار میروند. با وجود جاذبههای متعدد، اصلیترین انگیزه سفر به خراسان رضوی، زیارت بارگاه مطهر آقا علیابن موسیالرضا هلیه السلام است که سالانه میلیونها زائر داخلی و صدها هزار زائر خارجی را به این استان و شهر مشهد جذب میکند. برآورد میشود تعداد زائران و گردشگران سالانه بین ۱۲ تا ۲۰ میلیون نفر متغیر باشد. ۳ - نقش استان در دوران دفاع مقدس[ویرایش]پس از پیروزی انقلاب اسلامی، با آغاز ناامنیها در منطقه کردستان، اولین گروههای مبارز پاسدار از خراسان به این منطقه اعزام شدند. از جمله این شهیدان میتوان به شهیدان برونسی، محمد بابارستمی و محمدحسن نظرنژاد اشاره کرد که بابارستمی و نظرنژاد در فتح پاوه در کنار شهید دکتر مصطفی چمران حضور داشتند. بعدها لشکری به نام ویژه شهداء تشکیل شد که چندین سال فرماندهی آن بر عهده جوانی خراسانی به نام محمود کاوه بود و امنیت و آسایش را به مردم کردستان هدیه داد. اولین گروه پاسداران خراسان چند روز پس از آغاز جنگ تحمیلی در جبهههای غرب و جنوب حاضر شدند. مشارکت نیروهای خراسانی در جنگهای نامنظم همراه با شهید چمران و شهادت پنج دانشجوی خراسانی به همراه شهید حسین علمالهدی در هویزه، نمونههایی از این حضور است. همچنین تشکیل ستاد مهندسی جنگ و جهاد سازندگی با حضور شهیدان طرحچی رضوی و ساجدی، نشاندهنده نقش فعال خراسان در پشتیبانی نظامی و مهندسی رزمی بود. حماسه چزابه در سال ۱۳۶۰ که توسط پاسداران و بسیجیان خراسان رقم خورد، باعث نامگذاری این تنگه به نام شهید علیمردانی، فرمانده دلیر عملیات، شد. لشکر ۷۷ خراسان با حضور در مقابله با دشمن و شکست حصر آبادان، به نام لشکر پیروز شناخته شد و فرمانده نیروی زمینی آن، شهید علی صیاد شیرازی بود. اولین یگان نظامی رسمی خراسان توسط شهیدان ولیالله چراغچی و محمدمهدی خادمالشریعه به نام تیپ ۲۱ امام رضا علیه السلام در آستانه عملیات بیتالمقدس شکل گرفت. در طول سالهای جنگ تحمیلی، خراسان با داشتن سه لشکر، چندین تیپ و قرارگاه مهندسی رزمی، بخش عمدهای از مسئولیت دفاع از کیان انقلاب اسلامی را بر عهده داشت. استان خراسان همچنین با فراهم نمودن تسهیلات و اسکان برای شمار زیادی از جنگزدگان، همدردی خود را نشان داد و محل سکونت خانوادههای زیادی از استانهای خوزستان و ایلام شد. این استان در بازسازی شهرهای تخریبشده، از جمله ساخت شهر هویزه توسط آستان قدس رضوی، نقش مؤثری داشت. همچنین فعالیت ستادهای پشتیبانی جنگ و تأمین اقلام ضروری رزمندگان در دوران دفاع مقدس از جمله خدمات قابل توجه خراسان به کشور بود. ردههای این صفحه : استان های ایران | شهدای استان خراسان رضوی | شهدای خلبان استان خراسان رضوی | شهدای روحانی استان خراسان رضوی | شهدای مدافع حرم استان خراسان رضوی | شهرستانهای استان خراسان رضوی
|
||||||||||||||||||||||
