حرم حضرت عباس علیه السلام
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
حرم حضرت ابوالفضل العباس؛ آرامگاه حضرت
عباس بن علی علیه السلام، فرزند امام علی و امالبنین، در شهر کربلا در کشور عراق است. این حرم یکی از مهمترین اماکن زیارتی شیعیان به شمار میرود و در فاصلهای نزدیک از
حرم امام حسین قرار دارد. فضای میان این دو حرم مطهر «
بینالحرمین» نامیده میشود. حضرت عباس در واقعه عاشورا در سال ۶۱ هجری قمری بهعنوان پرچمدار سپاه امام حسین در کنار نهر علقمه به شهادت رسید و قبیله بنیاسد پس از واقعه کربلا پیکر ایشان را در همان محل دفن کردند.
[ویرایش]
حرم حضرت عباس در شهر کربلا در کشور عراق قرار دارد. این حرم در حدود ۳۰۰ متر در شمال شرقی حرم امام حسین واقع شده است. فضای میان این دو حرم مطهر به «بینالحرمین» شهرت دارد و یکی از مهمترین مراکز تجمع زائران به شمار میرود.
[ویرایش]
مرقد حضرت ابوالفضل العباس از نخستین سالهای پس از
واقعه عاشورا مورد احترام شیعیان بوده است. گفته میشود نخستین بنای مشخص بر قبر آن حضرت در دوران
مختار ثقفی شکل گرفت. بعدها در دورههای مختلف اسلامی این مرقد توسعه یافت و بازسازی شد. در سال ۲۷۱ هجری قمری در دوره
عضدالدوله دیلمی از فرمانروایان آلبویه، بنای حرم توسعه یافت. در دوره صفویان، به ویژه در زمان
شاه طهماسب صفوی در سال ۱۰۳۲ هجری قمری، گنبد حرم کاشیکاری شد و رواقها و صحن حرم سامان یافت. همچنین فرشهای گرانبها برای حرم فراهم شد. در سال ۱۰۴۷ هجری قمری سپاهیان عثمانی به کربلا حمله کردند. در جریان این حمله مردم شهر به حرم حضرت عباس پناه بردند، اما پس از نبردی سخت، عثمانیان پیروز شدند و حرم را غارت کردند. در دوره افشاریه،
نادرشاه هدایای ارزشمندی به حرم تقدیم کرد و در سال ۱۱۷۲ هجری قمری صندوق قبر شریف تعویض شد و رواقها بازسازی شدند. همچنین چلچراغهایی برای روشنایی حرم نصب گردید. در سال ۱۲۱۶ هجری قمری
حمله وهابیان به کربلا موجب تخریب و غارت حرم شد. پس از این واقعه،
فتحعلیشاه قاجار دستور بازسازی حرم و کاشیکاری گنبد آن را صادر کرد. پس از او
محمدشاه قاجار نیز پنجرهای نقرهای بر روی ضریح نصب کرد. در سال ۱۲۵۹ هجری قمری محمدعلی شاه، سلطان اود در هند، به تعمیر و بازسازی حرم اقدام کرد. همچنین در دوره عثمانی،
سلطان عبدالمجید شمعدانهایی طلاکاری شده به حرم هدیه داد و دستور تعمیرات دیگری را نیز صادر کرد. در قرن چهاردهم هجری قمری اقدامات متعددی برای توسعه حرم انجام شد. در سال ۱۳۵۵ هجری قمری در نقرهای ایوان طلا نصب شد. در سال ۱۳۷۵ هجری قمری گنبد حرم طلاکاری شد و با حمایت
آیتالله سید محسن حکیم ضریحی جدید ساخته و در اصفهان تهیه شد و پس از انتقال به کربلا بر روی قبر نصب گردید.
[ویرایش]
روضه شریف: مساحت روضه مطهر حضرت عباس حدود ۴۳۷۰ متر مربع است. کف روضه با سنگ پوشیده شده و دیوارهای آن با آیینهکاری تزئین شدهاند. ضریح مطهر از طلا و نقره ساخته شده و بر فراز آن گنبد طلایی قرار دارد.
گنبد: گنبد حرم دارای قطری حدود ۱۲ متر و ارتفاعی نزدیک به ۳۹ متر است. این گنبد نیمهکروی و نوکتیز بوده و دارای گردنی بلند با پنجرههایی در اطراف آن است. در داخل گنبد آیات قرآن کریم نگاشته شده است. در طلاکاری گنبد حدود ۶۴۱۸ آجر طلا به کار رفته است.
گلدستهها: در دو سوی ایوان طلا دو گلدسته قرار دارد که ارتفاع هر یک حدود ۴۴ متر است. بخش بالایی این گلدستهها با آجرهای طلاکاری شده پوشیده شده و بخش پایینی آنها با کاشیهای تزئینی آراسته شده است. در زیر کاشیها کلمات «الله»، «محمد»، «رسول» و «عباس» با خط کوفی نقش بسته است.
رواقها: اطراف روضه مطهر چهار رواق بزرگ قرار دارد: رواق شمالی - رواق جنوبی - رواق شرقی - رواق غربی در این رواقها قبور بسیاری از علما و شخصیتهای مذهبی قرار دارد. همچنین در رواق شمالی کتابخانه حرم واقع شده است.
ایوان طلا: ایوان طلا در مقابل حرم قرار دارد و به صحن مشرف است. مساحت آن حدود ۳۲۰ متر مربع است و با آجرهای مسی طلاکاری شده پوشیده شده است. در وسط ایوان دری نقرهای به طول ۳ متر و عرض ۲ متر نصب شده است.
صحن حرم : مساحت صحن حرم حدود ۹۳۰۰ متر مربع است و چهار ایوان بزرگ در اطراف آن قرار دارد. دیوارها و طاقهای صحن با مقرنسکاری و کاشیکاریهای هنرمندانه تزئین شدهاند. در اطراف صحن حجرههایی وجود دارد که برخی از آنها محل دفن شخصیتهای مختلف است. صحن حرم دارای ده در است که مهمترین آنها عبارتاند از:
- باب الامام الحسن (ع)
- باب الامام الحسین (ع)
- باب صاحب الزمان (عج)
- باب موسی بن جعفر (ع)
- باب امیرالمؤمنین (ع)
- باب علی الهادی (ع)
- باب الامام الجواد (ع)
- باب الرضا (ع)
- باب الفرات
- باب الرسول یا باب القبله
بر بالای بسیاری از این درها آیاتی از قرآن کریم نقش بسته است.
[ویرایش]
در گذشته دو سقاخانه در صحن حرم وجود داشت که یکی در بخش شرقی و دیگری در بخش غربی صحن قرار داشت. این سقاخانهها در دورههای بعد از میان رفتند و امروزه اثری از آنها باقی نمانده است.
[ویرایش]
گنجینه حرم حضرت عباس مجموعهای از آثار نفیس و ارزشمند است که شامل فرشهای زرینبافت، لوسترهای بزرگ، شمشیرهای مرصع، ساعتهای طلاکاری شده و آثار هنری مختلف میشود. برخی از این آثار دارای ارزش تاریخی و هنری بسیار بالایی هستند. کتابخانه حرم نیز دارای مجموعهای از نسخههای خطی ارزشمند است. در این کتابخانه ۱۰۹ نسخه قرآن خطی نگهداری میشود که برخی از آنها بسیار نفیس هستند. یکی از این نسخهها به امام علی منسوب دانسته شده است.
[ویرایش]
در حرم حضرت عباس افراد مختلفی از علما، خادمان حرم و خاندانهای مشهور کربلا دفن شدهاند. از جمله این افراد میتوان به موارد زیر اشاره کرد: حسین حلاوی، سید جواد آل طعمه، سید عباس آل طعمه، سید علی قطب، سید کاظم بهبهانی، سید محسن آل طعمه، سید محمد بن محسن زنجانی، سید محمد نقاش، سید مرتضی وهاب، سید حسن بهبهانی، سید علی تنکابنی، شیخ علی بن زینالعابدین پارچینی یزدی (صاحب کتاب الزام الناصب)، شیخ فلیح حسون رحیم جشعمی، شیخ کاظم الهر، شیخ محسن ابوالحلب، شیخ محمدعلی محمود کشوان، شیخ ملاعلی یزدی مشهور به سیبویه، شیخ میرزا واعظ، عبدالجواد کلیدار، علامه سید عبدالله کشمیری، علامه شیخ علیاکبر یزدی بفروئی، محمدحسین قزوینی و محمد رشید جلبی صافی. همچنین در حرم مقبرههای خانوادگی متعددی وجود دارد که از جمله آنها میتوان به مقبره آل تاجر، آل تطوه، آل خیاط، آل خیرالدین، آل سیبویه، آل ضیاءالدین، آل طویل، آل عواد، آل عوج، آل لطیف، آل ماجد، آل مامیشه، آل معالی و آل نصرالله اشاره کرد.
[ویرایش]
حرم حضرت عباس یکی از مهمترین مراکز زیارتی شیعیان در جهان اسلام است. زائران بسیاری از کشورهای مختلف، بهویژه در ایام محرم، اربعین و سایر مناسبتهای مذهبی، برای زیارت این مکان مقدس به کربلا سفر میکنند. این حرم علاوه بر ارزش مذهبی، از نظر تاریخی و معماری نیز یکی از مهمترین بناهای مذهبی جهان اسلام به شمار میرود.
