|
| ||||||||||||||||||||
عملیات فتحالمبین یکی از بزرگترین عملیاتهای نیروهای مسلح ایران در جریان جنگ عراق با ایران بود که در ۲ فروردین ۱۳۶۱ در منطقه غرب رودخانه کرخه و شمال خوزستان آغاز شد و طی چند مرحله تا ۸ فروردین ۱۳۶۱ ادامه یافت. این عملیات با رمز «یا زهرا سلام الله علیها» و با فرماندهی مشترک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ارتش جمهوری اسلامی ایران انجام شد. هدف اصلی عملیات آزادسازی بخش وسیعی از مناطق اشغالشده در غرب شوش و دزفول، دور کردن آتش توپخانه عراق از شهرهای دزفول، شوش و اندیمشک و ایجاد شرایط مناسب برای ادامه عملیاتهای آزادسازی در خوزستان بود. عملیات فتحالمبین در نهایت با پیروزی نیروهای ایرانی و آزادسازی حدود ۲۴۰۰ تا ۲۵۰۰ کیلومتر مربع از خاک ایران پایان یافت و یکی از نقاط عطف جنگ ایران و عراق به شمار میرود. ۱ - پیشزمینه[ویرایش]پس از موفقیت نیروهای ایرانی در عملیات ثامنالائمه (مهر ۱۳۶۰) و عملیات طریقالقدس (آذر ۱۳۶۰)، ابتکار عمل در جبهههای جنگ بهتدریج در اختیار ایران قرار گرفت. در این شرایط فرماندهان نظامی ایران تصمیم گرفتند برای ادامه روند آزادسازی مناطق اشغالشده، عملیات گسترده دیگری را طراحی کنند. از میان گزینههای مطرحشده برای اجرای عملیات، دو منطقه غرب دزفول و منطقه عمومی خرمشهر مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت منطقه غرب دزفول به دلیل ویژگیهای جغرافیایی و تناسب آن با توان رزمی نیروهای پیاده ایران بهعنوان منطقه اجرای عملیات انتخاب شد. طرحریزی عملیات از آبان ۱۳۶۰ آغاز شد و طی چند ماه با انجام شناساییهای گسترده، بررسی عکسهای هوایی، شنود ارتباطات دشمن و اطلاعات بهدستآمده از اسرا تکمیل گردید. در این روند واحدهای اطلاعاتی سپاه و ارتش و نیروهای بومی منطقه نقش مهمی در شناسایی مواضع ارتش عراق ایفا کردند. در آستانه اجرای عملیات، ارتش عراق نیز با انجام حملاتی در برخی محورها از جمله تنگه رقابیه و شوش در اسفند ۱۳۶۰ تلاش کرد اجرای عملیات ایران را مختل کند و ابتکار عمل را به دست گیرد. این حملات باعث بروز تردیدهایی در میان فرماندهان ایرانی درباره زمان اجرای عملیات شد، اما در نهایت تصمیم بر اجرای عملیات طبق برنامه گرفته شد. ۲ - منطقه عملیاتی[ویرایش]منطقه عملیاتی فتحالمبین در غرب رودخانه کرخه قرار داشت و محدودهای گسترده از شمال خوزستان را دربر میگرفت. این منطقه از: شمال به دامنههای جنوبی کبیرکوه و از شرق به رودخانه کرخه ؛ از جنوب به ارتفاعات میشداغ؛ از غرب به نوار مرزی ایران و عراق در شمال و جنوب فکه محدود میشد. این منطقه حدود ۲۵۰۰ کیلومتر مربع وسعت داشت و دارای عوارض طبیعی مهمی همچون ارتفاعات عینخوش، تینه، ابوغریب، رقابیه، ابوصلیبیخات و همچنین تپههای رملی و دشتهای وسیع بود. این ارتفاعات به دلیل اشراف بر جادههای ارتباطی و شهرهای منطقه، اهمیت نظامی قابل توجهی داشتند. ۳ - برنامهریزی و نیروهای درگیر[ویرایش]فرماندهی عملیات در قرارگاه مشترک کربلا مستقر بود. فرماندهی نیروهای ارتش بر عهده سرهنگ علی صیاد شیرازی (فرمانده نیروی زمینی ارتش) و فرماندهی نیروهای سپاه بر عهده محسن رضایی (فرمانده کل سپاه پاسداران) قرار داشت. برای اجرای عملیات چهار قرارگاه عملیاتی تشکیل شد: قرارگاه قدس – محور عینخوش قرارگاه نصر – محور پل نادری و غرب کرخه قرارگاه فجر – محور شوش قرارگاه فتح – محور رقابیه در مجموع حدود: ۱۰۰ گردان از سپاه پاسداران ؛ ۳۵ تا ۴۴ گردان از ارتش جمهوری اسلامی ایران در عملیات شرکت داشتند. در مقابل، ارتش عراق با نیروهایی از جمله: لشکر ۱۰ زرهی ؛ لشکر ۱ مکانیزه ؛ بخشهایی از لشکرهای ۳، ۶ و ۹ زرهی ؛ واحدهای متعدد پیاده، توپخانه و نیروهای جیشالشعبی در منطقه مستقر بود. ۴ - شرح عملیات[ویرایش]عملیات در ساعت ۰۰:۳۰ بامداد ۲ فروردین ۱۳۶۱ با رمز «یا زهرا سلام الله علیها» آغاز شد. نیروهای ایرانی از چهار محور اصلی به مواضع ارتش عراق حمله کردند. ۴.۱ - مرحله نخستدر مرحله نخست، یگانهای قرارگاه نصر موفق شدند بسیاری از اهداف خود از جمله سهراهی قهوهخانه، تپه چشمه، بلتا و علیگرهزد را تصرف کنند. همچنین بخشی از نیروهای قرارگاه قدس با حرکت احاطهای موفق به تصرف تنگه عینخوش شدند. ۴.۲ - مرحله دوممرحله دوم عملیات در ۴ فروردین ۱۳۶۱ با هدف آزادسازی تنگه رقابیه و ارتفاعات میشداغ انجام شد. نیروهای قرارگاه فتح با عبور از مسیرهای صعبالعبور و انجام مانور دور زدن دشمن، موفق به تصرف این مناطق شدند. ۴.۳ - مرحله سومدر ۷ فروردین ۱۳۶۱ مرحله سوم عملیات با هدف تصرف سایتهای راداری ۴ و ۵ و پاکسازی مواضع عراق در غرب شوش اجرا شد. در این مرحله مقاومت نیروهای عراقی در بسیاری از محورها در هم شکست و عقبنشینی گستردهای آغاز شد. ۴.۴ - مرحله چهارممرحله چهارم و پایانی عملیات در ۸ فروردین ۱۳۶۱ انجام شد. در این مرحله نیروهای ایرانی با پیشروی در محورهای ابوغریب، برقازه و تینه توانستند کنترل کامل منطقه را به دست آورند و ارتش عراق را تا پشت رودخانه دویرج عقب برانند. ۵ - تاکتیکها و ابتکارات عملیاتی[ویرایش]یکی از ویژگیهای مهم عملیات فتحالمبین استفاده از مانورهای احاطهای و نفوذی برای دور زدن نیروهای عراق بود. در برخی مناطق رزمندگان ایرانی با حفر کانال و تونل در زمینهای رملی توانستند از خطوط دفاعی دشمن عبور کرده و نیروهای زرهی عراق را در محاصره قرار دهند. این روشها باعث غافلگیری ارتش عراق و فروپاشی بخشهایی از خطوط دفاعی آن شد. ۶ - تلفات و خسارات[ویرایش]بر اساس گزارشهای منتشرشده: عراق : حدود ۲۵ هزار کشته و مجروح ؛ بیش از ۱۵ هزار اسیر ؛ انهدام صدها دستگاه تانک، نفربر و خودرو ؛ نابودی چندین هواپیما و بالگرد ؛ همچنین مقادیر زیادی تجهیزات نظامی از جمله تانک، نفربر، توپخانه و مهمات به غنیمت نیروهای ایرانی درآمد. ایران : آمار دقیق تلفات ایران در منابع مختلف متفاوت گزارش شده است، اما هزاران نفر از نیروهای ایرانی در این عملیات کشته یا مجروح شدند. ۷ - نتایج و پیامدها[ویرایش]عملیات فتحالمبین یکی از مهمترین پیروزیهای نظامی ایران در سالهای ابتدایی جنگ به شمار میرود. مهمترین نتایج این عملیات عبارت بودند از: آزادسازی حدود ۲۴۰۰ تا ۲۵۰۰ کیلومتر مربع از خاک ایران آزادسازی مناطق دشت عباس، عینخوش، رقابیه و ابوغریب خروج شهرهای دزفول، شوش و اندیمشک از برد مؤثر توپخانه عراق تضعیف قابل توجه توان رزمی ارتش عراق در جبهه جنوب فراهم شدن زمینه برای اجرای عملیات بیتالمقدس و آزادسازی خرمشهر پیروزی در این عملیات همچنین موجب تقویت روحیه نیروهای ایرانی و تثبیت ابتکار عمل ایران در جبهههای جنگ شد. ردههای این صفحه : شهدای عملیات فتح المبین (استان مازندران) | عملیات های نظامی جنگ عراق با ایران
|
||||||||||||||||||||
