سال هجری قمری
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
سال هجری قمری یا گاهشماری هجری قمری، نظام زمانسنجی مبتنی بر
گردش ماه به دور زمین است که مسلمانان از آن برای تعیین مناسبتهای دینی، عبادات و رویدادهای مذهبی استفاده میکنند. مبدأ این گاهشماری،
هجرت پیامبر اسلام از مکه به مدینه در سال ۶۲۲ میلادی است و از همین رو «هجری قمری» نامیده میشود. این تقویم قرنها تقویم رسمی بسیاری از سرزمینهای اسلامی بوده و همچنان در امور مذهبی و مناسبتهای اسلامی کاربرد دارد. سال هجری قمری حدود ۱۰ تا ۱۱ روز کوتاهتر از
سال شمسی است. در نتیجه مناسبتهای قمری هر سال نسبت به تقویم شمسی جابهجا میشوند و در طول یک دوره حدود ۳۳ ساله، همه فصلهای سال را دربر میگیرند.
[ویرایش]
پیش از اسلام، عربها از ماههای قمری استفاده میکردند، اما مبدأ مشخص و یکسانی برای شمارش سالها وجود نداشت. پس از هجرت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله به مدینه، این رویداد به عنوان مهمترین نقطه عطف تاریخ مسلمانان شناخته شد. درباره زمان تعیین رسمی مبدأ هجری گزارشهای متفاوتی وجود دارد. برخی منابع نقل کردهاند که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله در زمان حیات خود دستور استفاده از هجرت به عنوان مبدأ تاریخ را صادر کرده بود. در مقابل، بسیاری از مورخان بر این باورند که در دوره خلافت
عمر بن خطاب، به پیشنهاد
امام علی علیه السلام، هجرت پیامبر به عنوان مبدأ تاریخ مسلمانان برگزیده شد و سالشماری هجری قمری رسمیت یافت. هرچند هجرت پیامبر در ماه ربیعالاول رخ داد، آغاز سال هجری قمری ماه محرم قرار داده شد؛ زیرا محرم از پیش نیز نخستین ماه سال در میان عربها به شمار میرفت.
[ویرایش]
سال هجری قمری بر پایه گردش ماه به دور زمین تنظیم شده و از دوازده ماه تشکیل میشود. طول هر ماه قمری ۲۹ یا ۳۰ روز است و آغاز آن با رؤیت هلال ماه نو تعیین میشود. به همین دلیل طول سال قمری ۳۵۴ یا ۳۵۵ روز است و حدود ۱۰ تا ۱۱ روز از سال شمسی کوتاهتر است. ماههای سال هجری قمری به ترتیب عبارتاند از:
محرم ؛
صفر ؛
ربیعالاول ؛
ربیعالثانی ؛
جمادیالاول ؛
جمادیالثانی ؛
رجب ؛
شعبان ؛
رمضان ؛
شوال ؛
ذیالقعده ؛
ذیالحجه[ویرایش]
مبنای آغاز ماه در تقویم هجری قمری،
رؤیت هلال ماه نو است. در پایان روز بیستونهم هر ماه، در صورت مشاهده هلال، ماه جدید آغاز میشود و در غیر این صورت ماه جاری سی روزه خواهد بود. اختلاف در روشهای اثبات رؤیت هلال و تفاوت افقهای جغرافیایی گاه سبب اختلاف در آغاز ماههای قمری میان کشورهای اسلامی میشود.
[ویرایش]
گاهشماری هجری قمری به دو شیوه اصلی به کار میرود:
تقویم هجری قمری هلالی : تقویم رسمی و دینی مسلمانان است که آغاز ماهها در آن بر پایه رؤیت هلال تعیین میشود. به همین دلیل ممکن است آغاز ماه در مناطق مختلف یکسان نباشد.
تقویم هجری قمری قراردادی : در این شیوه، ماهها به صورت متناوب ۳۰ و ۲۹ روزه در نظر گرفته میشوند و برای سهولت محاسبات تاریخی و تقویمی به کار میروند. سالهای عادی ۳۵۴ روز و
سالهای کبیسه ۳۵۵ روز دارند.
[ویرایش]
تقویم هجری قمری نقش اساسی در زندگی دینی مسلمانان دارد و زمان انجام بسیاری از عبادات و مناسبتهای مذهبی بر اساس آن تعیین میشود؛ از جمله: روزه ماه رمضان ؛
عید فطر ؛
عید قربان ؛
حج ؛
ماههای حرام ؛ مناسبتهای مربوط به پیامبر اسلام و اهلبیت علیه السلام، به همین دلیل رؤیت هلال ماه و استهلال در فرهنگ اسلامی اهمیت ویژهای یافته است.
[ویرایش]
بخش عمدهای از منابع تاریخی، حدیثی، فقهی و ادبی جهان اسلام بر اساس تاریخ هجری قمری تدوین شدهاند. از این رو آشنایی با این گاهشماری برای مطالعه تاریخ اسلام و تمدن اسلامی اهمیت فراوان دارد. همچنین بسیاری از کشورهای اسلامی تا دوران معاصر از آن به عنوان تقویم رسمی استفاده میکردند و امروزه نیز در کنار تقویمهای ملی، کاربرد دینی و فرهنگی خود را حفظ کرده است.
