|
| ||||||||||||||||||||
«عملیات خیبر» یکی از بزرگترین و مهمترین عملیاتهای نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در جریان جنگ عراق با ایران بود که در شامگاه ۳ اسفند ۱۳۶۲ با رمز «یا رسولالله» در منطقه هورالهویزه و جزایر مجنون آغاز شد. این عملیات نخستین عملیات گسترده آبی ـ خاکی ایران در جنگ به شمار میرود و با هدف گشودن جبههای جدید علیه ارتش عراق در شرق بصره طراحی شد. عملیات خیبر با فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا و اجرای مشترک سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی ایران انجام شد. در این عملیات، نیروهای ایرانی موفق شدند بخش وسیعی از هورالهویزه و جزایر مجنون شمالی و جنوبی را تصرف کنند، اما به دلیل مقاومت شدید ارتش عراق، استفاده گسترده عراق از سلاح شیمیایی و مشکلات پشتیبانی، اهداف نهایی عملیات از جمله قطع کامل جاده بصره ـ العماره تحقق نیافت. عملیات خیبر نقطه عطفی در تحول تاکتیکهای نظامی ایران محسوب میشود و زمینهساز عملیاتهای بعدی همچون عملیات بدر، والفجر هشت و کربلای پنج شد. ۱ - پیشینه[ویرایش]پس از عملیات والفجر چهار در منطقه پنجوین عراق در آبان ۱۳۶۲، فرماندهان نظامی ایران درصدد اجرای عملیاتی گسترده برای تغییر موازنه جنگ برآمدند. با توجه به استحکامات شدید عراق در جبهههای زمینی جنوب، منطقه هورالهویزه به عنوان محور جدید عملیات انتخاب شد. هورالهویزه منطقهای وسیع، باتلاقی و آبگرفته در غرب خوزستان و شرق رودخانه دجله بود که عراق احتمال اجرای عملیات گسترده از آن را بسیار ضعیف میدانست. همین مسئله موجب شد فرماندهان ایرانی با بهرهگیری از اصل غافلگیری، طرح عملیات خیبر را تدوین کنند. عملیات خیبر نخستین تجربه بزرگ جنگ آبی خاکی ایران بود و طراحی آن نزدیک به یک سال در اختفای کامل انجام شد. بخش عمده شناساییها و طراحی عملیاتی توسط سپاه پاسداران صورت گرفت و حتی برخی فرماندهان ارتش مدت کوتاهی پیش از عملیات از جزئیات آن مطلع شدند. ۲ - اهداف عملیات[ویرایش]مهمترین اهداف عملیات خیبر عبارت بودند از: گشودن جبههای جدید علیه ارتش عراق قطع محور راهبردی بصره ـ العماره انهدام نیروهای سپاه سوم عراق تصرف و تأمین جزایر مجنون شمالی و جنوبی تهدید شهر بصره از محور هور تصرف خشکی شرق دجله محاصره بخشی از نیروهای عراق در جنوب هاشمی رفسنجانی، فرمانده وقت جنگ، هدف اصلی عملیات را قطع ارتباط بصره با بغداد عنوان کرده بود. ۳ - منطقه عملیات[ویرایش]منطقه عملیاتی خیبر در شرق رودخانه دجله و در محدوده هورالهویزه قرار داشت و از شمال به العزیر، از جنوب به القرنه و طلائیه و از غرب به محور زید محدود میشد. این منطقه شامل: جزایر مجنون شمالی و جنوبی؛ میدانهای نفتی مجنون؛ دکلهای برق؛ تأسیسات مخابراتی؛ کارخانههای کاغذسازی عراق؛ بود و از نظر اقتصادی و نظامی اهمیت فراوانی داشت. ۴ - نیروهای عملکننده[ویرایش]۴.۱ - نیروهای ایرانعملیات خیبر با مشارکت گسترده سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی ایران انجام شد. سپاه پاسداران : حدود ۲۲۰ تا ۲۵۰ گردان رزمی قرارگاههای: نجف؛ بدر؛ نصر؛ حدید؛ حنین؛ فتح ارتش جمهوری اسلامی ایران : حدود ۶ تا ۲۳ گردان رزمی لشکر ۲۱ حمزه لشکر ۷۷ خراسان لشکر ۲۸ کردستان لشکر ۸۱ زرهی لشکر ۱۶ زرهی لشکر ۹۲ زرهی هوانیروز ارتش نیروی هوایی ارتش قرارگاه کربلا پشتیبانی قرارگاه نوح نبی جهاد سازندگی مهندسی رزمی سپاه ۴.۲ - نیروهای عراقنیروهای عراق عمدتاً از یگانهای سپاه سوم ارتش عراق تشکیل شده بودند که با پشتیبانی گسترده زرهی، توپخانه، نیروی هوایی و سلاحهای شیمیایی از منطقه دفاع میکردند. ۵ - طراحی عملیات[ویرایش]برای اجرای عملیات دو محور اصلی در نظر گرفته شد: محور هورالهویزه و محور زید در محور هور، قرارگاه نجف مسئول عملیات بود و در محور زید، قرارگاه کربلا عملیات را هدایت میکرد. پیش از آغاز عملیات، چند عملیات ایذایی از جمله: عملیات تحریرالقدس ؛ عملیات والفجر پنج ؛ عملیات والفجر شش برای منحرف کردن تمرکز عراق اجرا شد. یکی از مهمترین ابتکارات عملیات خیبر، ساخت پل شناور خیبر بود؛ پلی به طول حدود ۱۳ کیلومتر که توسط جهاد سازندگی و مهندسی رزمی سپاه ساخته شد و طولانیترین پل شناور نظامی جهان در زمان خود محسوب میشد. ۶ - آغاز عملیات[ویرایش]عملیات در ساعت ۲۱:۳۰ روز ۳ اسفند ۱۳۶۲ با رمز: «یا رسولالله» آغاز شد. نیروهای ایرانی با استفاده از قایق، هلیبرن و عبور از آبراههای هور به مواضع عراق حمله کردند. غافلگیری اولیه موجب پیشروی سریع ایران در برخی محورها شد. در روزهای نخست: جزایر مجنون تصرف شد. نیروهای ایرانی به نزدیکی جاده بصره العماره رسیدند. بخشهایی از منطقه القرنه و العزیر تحت کنترل ایران قرار گرفت. ۷ - نقش هوانیروز[ویرایش]هوانیروز ارتش نقش مهمی در عملیات ایفا کرد. با وجود: برتری هوایی عراق، نبود تجهیزات دید در شب و دشواری ناوبری در هور، خلبانان هوانیروز طی ۱۷ شب حدود ۱۹۵۰۰ تا ۲۰۰۰۰ نیروی رزمنده را به منطقه منتقل کردند. همچنین: ۲۰۰ تن مهمات جابهجا شد، حدود ۲۰۰۰ مجروح و شهید تخلیه شدند، بیش از ۱۳۰۰ ساعت پرواز عملیاتی انجام گرفت. ۸ - نبرد طلائیه[ویرایش]محور طلائیه یکی از سختترین محورهای عملیات بود. زمین باتلاقی، میدانهای مین و آبگرفتگی شدید پیشروی نیروها را دشوار کرد. عراق پس از آگاهی از محورهای عملیات، تمرکز اصلی خود را بر طلائیه قرار داد و با آتش سنگین توپخانه و حملات زرهی مانع الحاق نیروهای دو محور شد. در این محور نبردهای سنگینی رخ داد و شمار زیادی از نیروها و فرماندهان ایرانی به شهادت رسیدند. ۹ - حملات شیمیایی عراق[ویرایش]عملیات خیبر نخستین عملیات گستردهای بود که عراق در آن به شکل وسیع از سلاح شیمیایی استفاده کرد. ارتش عراق با استفاده از: گاز خردل ؛ گاز تابون مناطق عملیاتی را بمباران کرد. در نتیجه: دهها نفر شهید شدند و هزاران رزمنده مصدوم شیمیایی شدند. نبود تجهیزات مناسب مقابله با حملات شیمیایی موجب افزایش تلفات ایران شد. ۱۰ - نتایج عملیات[ویرایش]دستاوردها : تصرف جزایر مجنون شمالی و جنوبی ؛ آزادسازی حدود ۱۱۸۰ کیلومتر مربع ؛ انهدام بیش از ۲۳ یگان عراق ؛ وارد آوردن خسارات سنگین به ارتش عراق تثبیت حضور ایران در هورالهویزه تلفات عراق: بیش از ۱۶ هزار کشته، زخمی و اسیر انهدام: ۳۳۰ تانک و نفربر ؛ ۲۰۰ خودرو ؛ ۶ هواپیما ؛ ۹ بالگرد تلفات ایران : حدود ۱۸۰۰ شهید ؛ حدود ۱۵ هزار مجروح و هزاران مصدوم شیمیایی ۱۱ - فرماندهان شهید[ویرایش]در عملیات خیبر شماری از فرماندهان برجسته ایرانی به شهادت رسیدند، از جمله: محمدابراهیم همت ؛ حمید باکری ؛ اکبر زجاجی ؛ ابوالفضل رفیعی (فرمانده) ؛ رمضانعلی عامل ؛ حسن آزادی(محمد ابراهیم) ؛ سید محمود سبیلیان همچنین در این عملیات دست راست حسین خرازی بر اثر اصابت ترکش قطع شد. ۱۲ - ارزیابی عملیات[ویرایش]عملیات خیبر اگرچه به هدف اصلی خود یعنی قطع کامل جاده بصره ـ العماره نرسید، اما از نظر نظامی و تاکتیکی نقطه عطفی در جنگ محسوب میشود. مهمترین ویژگیهای عملیات: آغاز جنگهای آبی ـ خاکی ایران ؛ استفاده گسترده از قایق و هلیبرن ؛ طراحی عملیات در اختفای کامل ؛ ساخت پل شناور خیبر ؛ تجربه مقابله با جنگ شیمیایی از جمله عوامل عدم موفقیت کامل عملیات: ضعف پشتیبانی؛ کمبود قایق و تجهیزات؛ عدم هماهنگی کامل سپاه و ارتش؛ برتری هوایی عراق؛ مشکلات تدارکاتی؛ حملات شیمیایی عراق عنوان شده است. ۱۳ - بازتاب جهانی و اهمیت تاریخی[ویرایش]عملیات خیبر بازتاب گستردهای در رسانههای بینالمللی داشت. خبرگزاریها و رسانههای خارجی از: پیشروی نیروهای ایرانی؛ تهدید جاده بصره ـ بغداد؛ ایجاد شکاف در خطوط عراق گزارشهای متعددی منتشر کردند. برخی رسانههای غربی این عملیات را بزرگترین پیشروی ایران پس از آزادسازی خرمشهر توصیف کردند. عملیات خیبر از مهمترین عملیاتهای جنگ ایران و عراق به شمار میرود و بسیاری از فرماندهان آن را آغاز تحول در تاکتیکهای رزمی ایران میدانند. تجربههای حاصل از این عملیات در طراحی عملیاتهای: عملیات بدر ؛ والفجر ۸ ؛ کربلای ۵ نقش تعیینکنندهای داشت. ردههای این صفحه : شهدای عملیات خیبر (استان مازندران) | عملیات های نظامی جنگ عراق با ایران
|
||||||||||||||||||||
